İmam Gazali

Aldanmanın Yergisi Kitabü Zammil Gurur

Akıllı kişilerin uykusu da yemesi de ne güzeldir! Onlar ahmakların uykusuzluğuna ve çalışmalarına nasıl aldansınlar! Takva ve yakîn ehli birisinin zerre kadar ameli aldananların yer dolusu amelinden daha faziletlidir. Hz. Muhammed [sav] Bu eser, İhyâu Ulûmi’d-Dîn’de yer alan “Kitâbü Zemmi’l-Gurûr” bölümünün tercümesidir. Gazzâlî burada aldanmayı açık günahlardan önce gelen bir kalp hastalığı olarak ele alır. Hakiki kulluğun, kişinin niyeti ve kalbinin ihlâsı ile mümkün olduğunu vurgular. Gazzâlî’ye göre kalbin çöküşü çoğu zaman görünür günahlardan ziyade şeytanın, içe fısıldadığı doğrularla başlar. İyilik şekline bürünmüş gizli bir günah olarak tanımlanabilecek aldanma (gurûr), ona göre kişinin kendini kandırarak yani doğru yolda olduğunu zannederek hakikatten uzaklaşmasına yol açar. İlmiyle övünen âlimlerin, ibadetlerine güvenen âbidlerin, manevî hâllerine yaslanan sûfîlerin ve servetiyle kendini emniyette gören zenginlerin nasıl aldanabildiğini çarpıcı örneklerle açıklar. Amelin çokluğunun kurtuluş için yeterli olmadığını hatırlatır. Niyetin ve kalbin ihlâsının belirleyici ölçü olduğunu sürekli ön plana çıkarır. Recâ ile boş temenni arasındaki farkı belirterek Allah’ın rahmetine güvenmenin sınırlarını çizer. Aldanmanın Yergisi, günümüz dünyasında kendini haklı gören, yeterli sayan ve sorgulamaktan uzaklaşan insan için güçlü bir uyarı niteliği taşır.

Kibrin ve Kendini Beğenmenin Yergisi

Kalbinde hardal tanesi kadar kibir olan kişi cennete girmez. Kalbinde hardal tanesi kadar iman olan kişi cehenneme girmez. Hz. Muhammed [sav] Bu eser, İhyâu Ulûmi’d-Dîn’de yer alan “Kitâbü Zemmi’l-Kibr ve’l-Ucb” bölümünün tercümesidir. İmam Gazzâlî, kibri ve kendini beğenmeyi insanı helâke sürükleyen en sinsi kalp hastalıkları arasında görür. Kişinin kendine yönelmesini, niyetini gözden geçirmesini, her amelinin arkasındaki ince niyeti tartmasını ister. Ona göre insan, yaptığı her amelin başında şu sorularla nefsini yoklamalıdır: “Bu ameli Allah için mi, nefsin için mi, yoksa insanların beğenisi için mi yapıyorsun? Niyetinin arkasında ucb, kibir ya da riya var mı?” İnsan bu soruları cevaplarken görünenden ziyade görünmeyenin yani kalbindeki gizli sırların peşine düşmelidir. Gazzâlî burada; ilmin, ibadetin ve zühdün dahi kibirle kirlenebileceğini hatırlatarak en seçkin görünen amellerin bile gizli bir hastalıkla boşa çıkabileceğini söyler. Kibrin kişiyi haktan uzaklaştırdığını, nasihati ağırlaştırdığını, kardeşlik hukukunu zedelediğini açıkça ortaya koyar. Buna karşılık tevazuyu kalbi arındıran bir makam olarak konumlandırır ve insanın kendi acziyetini idrak etmeden gerçek kulluğa erişemeyeceğini bildirir. Kibrin ve Kendini Beğenmenin Yergisi, tevazunun kalbe inemeden dudaklarda kaldığı, görünür olma çabasının ve kendi kendine yeterlilik iddiasının ucbu ve kibri beslediği bu çağda nefsini habis duygulardan arındırmak isteyen modern insan için bir rehber niteliğindedir.

Sultana Öğütler

“Ey hükümdar, şunu bil ki bu ağacın on kökü ve on dalı vardır. Kökü, kalbin inancıdır, dalı ise bedenin eylemleridir.” Kimyâ-yı Saʿâdet, İhyâʾü ʿulûmi’d-dîn,Tehâfütü’l-felâsife gibi klasikleşmiş çok sayıda eseriyle İslam düşünce dünyasını şekillendiren en önemli düşünürlerden biri olan Gazzâlî’nin siyasetname niteliğindeki eseri Nasîhatü’l-mülûk Farsça aslından Türkçeye ilk defa tercüme ediliyor. Araştırmacılar, Gazzâlî'ye atfedilen bazı eserlerin ona ait olmadığını iddia etseler de Nasîhatü’l-mülûk’ün Gazzâlî tarafından Farsça yazılmış ve daha sonra Arapçaya çevrilmiş bir eser olduğunu kabul etmişlerdir. İçeriğinden anlaşıldığı üzere Nasîhatü’l-mülûk, Gazzâlî’nin Tus’ta inzivada yaşadığı hicri 500-505 yılları arasında yazılmıştır. İmam Gazzâlî manevi dönüşümüne neden olan on yıllık manevi yolculuğunun başında şunun için söz vermiştir; hiçbir hükümdardan hediye kabul etmemek, hiçbir hükümdarla görüşmemek ve münazara yapmamak. Nasîhatü’l-mülûk bir bakıma bu sözün tutulmasının bir semeresidir. Gazzâlî, Sultana Öğütler başlığıyla sunduğumuz bu eserde devlet yönetimiyle ilgili konuları belirli kısımlara ayırdıktan sonra çeşitli hikâyeler ve olaylarla örneklendirir. Fars ve Arap kökenli birçok devlet adamı ile ilgili anekdotlara yer vermesi, kitabı tarihî açıdan da değerli kılar.

Müslümanın Edepleri

Yaratılmışların en şereflisi Allah Resûlü’ne, onun şerefli âline, ashabına, onun miras olarak bıraktığı ilme, güzel ahlâka sahip çıkanlara ve onun izinden gidenlere salâtü selâm olsun. Elinizdeki eser, İslâm âleminde yüzyıllardır "Hüccetü’l-İslâm” (İslâm’ın delili) lakabıyla tanınan rabbânî âlim ve büyük mutasavvıf İmam Gazâlî hazretlerine [rahmetullahi aleyh] aittir. O, hayatı, ilmî şahsiyeti, yazdığı eserler ve hizmetleriyle İslâm dinine birçok hizmette bulunmuş İslâm âlimlerden biridir. Bu eser, hacmi küçük olmakla birlikte, içerdiği konular itibariyle oldukça kıymetlidir. Asıl adı el-Edebü fî’d-Dîn olan bu eseri, Arapça aslından Müslümanın Edepleri adıyla olabildiğince anlaşılır bir dille çevirmeye çalıştık. Eser üzerinde yer yer dipnot çalışması yaptık. İmam Gazâlî [rahmetullahi aleyh] Şâfiî mezhebine mensup bir âlim olduğu için ibadetlerle ilgili edepleri Şâfiî mezhebinin hükümlerine göre zikretmiştir; biz de gerekli bazı yerlerde Hanefî mezhebine göre bildirilen hükümleri dipnotta belirttik. Eser, bir müslümanın Rabb’ine karşı kulluk âdâbından başlayarak günlük ibadetlerinde ve hayatında dikkat etmesi gereken edeplerden kısa ve öz olarak bahsetmektedir. Bu önemli eserin çevrilmesini bize nasip eden yüce Mevlâmız’a sonsuz şükürler olsun. Bu çalışmaya vesile olan değerli büyüklerimizden Allah razı olsun. Eserin hazırlanmasında ve okuyucularımıza sunulmasında yardımı olan ve emeği geçen herkese teşekkürü bir borç biliriz. Temennimiz bu çalışmanın herkes için faydalı olmasıdır. Çalışmak bizden, başarı ve hidayet Cenâb-ı Mevlâ’dandır.

Hidayet ve Maneviyat Kitap Seti 4 Kitap

Hüccetü’l-İslam İmam-ı Gazâlî, asırlardır İslam dünyasında en çok okunan, güven duyulan ve başvuru kaynağı kabul edilen büyük âlimlerden biridir. Onun kalpleri uyandıran, nefsi terbiye eden ve insanı hakikate yönelten eserleri, her dönemde Müslümanların yolunu aydınlatmaya devam etmiştir. Bu özel set; Hidayete İlk Adım, Tevhid ve Tevekkül, Tövbe ve Maneviyatı Yükselten İlkeler adlı dört kıymetli eseri bir araya getiriyor. Her biri, insanın Allah’a yönelişini güçlendiren, kulluk bilincini derinleştiren ve dünya hayatını ahiret ekseninde anlamlandırmaya yardımcı olan temel konuları ele almaktadır. Hidayete İlk Adım, ilmin meyvesi olan hidayetin başlangıcını gösterirken; Tevhid ve Tevekkül, kulun Allah’a teslimiyetini, güvenini ve yakın makamlarını anlatır. Tövbe, insanın günahlardan arınarak Rabbine samimiyetle dönüşünü konu edinir. Maneviyatı Yükselten İlkeler ise ilim, ihlas, edep, sabır, şükür, takva, züht ve kanaat gibi değerlerle dünyevileşme tehlikesine karşı manevi bir rehber sunar. İmam-ı Gazâlî’nin derin bakışıyla şekillenen bu dört eser, kalbini muhasebeye çekmek, nefsini terbiye etmek ve hayatına daha güçlü bir manevi yön vermek isteyen herkes için kıymetli bir başvuru setidir. Bu set, sadece okunacak kitaplardan değil; insanın iç dünyasını yenileyen, kulluk yolculuğuna rehberlik eden ve kalbe istikamet kazandıran dört manevi duraktan oluşmaktadır.

Ölüm ve Gerçek Hayat

İnsan, bu dünyaya ebedî kalmak için değil; ebedî hayata hazırlanmak için gönderilmiştir. Ölüm, bir son değil; hakikatin bütün açıklığıyla ortaya çıktığı ilk andır. Kabir, ahiret yolculuğunun ilk menzili; kıyamet ise herkesin Rabbi'nin huzurunda hesap vereceği büyük buluşmadır. İmam Gazâlî bu eserinde, Kur'ân-ı Kerîm ve sahih hadislerin rehberliğinde ölümün hakikatini, kabir hayatını, kıyameti, hesabı, mizanı, sıratı, cennet ve cehennemi özlü ve etkileyici bir üslupla anlatmaktadır. Ölümü hatırlayan kimse, dünyaya aldanmaz; ömrünü değerlendirir ve ahireti için hazırlanır. Gerçek hayat, ölümden sonra başlayacaktır. Kabir, kıyamet ve ahiret yolculuğunu anlamak isteyenler için bu eser, asırlardır yol gösteren kıymetli bir rehberdir.

Ben Nefsimi Temize Çıkarmam

“Çok yemek, Allah’tan gafil olmanın ve haddi aşmanın kaynağı ve başlangıcıdır. Bu bakımdan nefis, açlıkla uysallaşıp kırıldığı kadar başka hiçbir şeyle uysallaşıp kırılmaz. Aç kalan nefis, sahibine karşı sakinleşir ve ondan korkar. Âcizliğini ve zelilliğini anlar. Zira kuvveti zayıflamış, elinden kaçan birkaç lokma yüzünden hileleri oldukça daralmış, içemediği bir yudum sudan dolayı da dünya kendisine zindan kesilmiştir. İnsanoğlu nefsinin zelilliğini ve âcizliğini anlamadıkça mevlasının izzet ve kahrını göremez. İnsanoğlunun saadeti ancak daimi olarak nefsinin zillet ve âcziyetini anlayıp, mevlasının izzet, kudret ve kahrını bilmesindedir. Bu bakımdan insanoğlu daima aç, mevlasına muhtaç ve mecbur olduğunu bilmeli ve bundan zevk almalıdır.” *** Asrının müceddidi Hüccetü’l-İslam İmam Gazalî bu kitabında “nefs, gurur, kibir, şükür” kelimelerini merkeze alıyor. Bu kelimelerin mahiyetini, özelliğini, kime ve neye nasıl yönlendirilmesi gerektiğini açıklıyor.

Gökyüzüne Bakmanın Faydaları

“Şu âlemi düşündüğünde ihtiyaç duyulan herşeyin içinde hazır olduğu bir ev gibi bina edilmiş bulursun. Sema tavan gibi yükseltilmiş, arz sergi gibi döşenmiş, yıldızlar kandiller gibi asılmış, cevherler zahire gibi depolanmış, her iş için herşeyi hazır ve hazırlanmış görürsün. Semayı yaratmakla kudretinin noksan sıfatlardan temiz olduğunu gösteren Sübhan, onun renklerini, renklerin en şiddetlisi ve göz için en uygun şekilde yaratmıştır. Nefisler semaya döndüklerinde onun genişliğinde bir nimet ve rahatlık bulur. Hikmet sahipleri derler ki: Evindeki nimet ve rahatlık semayı görebildiğin yer kadardır.” Asrının müceddidi Hüccetü’l-İslam İmam Gazalî bu kitabında Cenab-ı Hakk’ın mahlûkatında yarattığı hikmetleri nazara veriyor. Semanın yaratılışıyla başlayarak, insanın yaratılışından kâinatın yaratılışına, kuşların yaratılışından balıkların yaratılışına, denizlerin yaratılışından ateşin yaratılışına varlık mertebelerini sayıyor ve bizi düşünmeye, ibret almaya ve şükretmeye çağırıyor.

Dalaletten Selamete

Bağdat'ta Nizamiye Medresesinde makam ve mevki sahibi bir alim iken, şöhreti ve kurulu düzenini arkasında bırakarak derin bir buhrana giren Gazzâlî, "kurtuluşa" giden yolu kalıplaşmış bilgilerde değil, inzivanın sessizliğinde arar. Şüphenin, arayışın ve kurtuluşun hikâyesini anlatan el-Münkız mine'd-Dalâl, bir alimin kendi iç dünyasına yaptığı hicretin günlüğüdür. Gazzâlî bu eserinde; duyuların yanıltıcılığını, aklın sınırlarını ve dönemin fikir hareketleri olan kelam, felsefe, talimiyye ve tasavvufu titiz bir şekilde masaya yatırır. Hakikatin yalnızca otoriteden miras kalan bilgilerle veya çıplak akılla kavranamayacağını; bilginin ancak kalp gözü ve amel ile bütünleştiğinde insanı selamete çıkaracağını savunur. Yüzyıllardır hem Doğu'da hem Batı'da yankı uyandıran bu entelektüel otobiyografi, sizi şüphenin karanlığından yakînin aydınlığına uzanan ilim yolculuğuna davet ediyor.

Allahın Sanatındaki Harikalar

Gazzâlî'nin el-Hikme fî Mahlûkâtillâh adlı eseri, Gazzâlî külliyatından alışık olduğumuz fıkıh, kelâm veya mantık kitaplarından oldukça farklıdır. Eser, günümüzden bakıldığında bir doğa bilimleri kitabı kadar özgün bir duruş sergiler. Ancak Gazzâlî'nin asıl gayesi teknik bilgi aktarmak değil; kainatın her zerresinde ilahi nakışları okumak ve doğayı bir iman aynası gibi seyretmektir. Elinizdeki eser, dönemin bilimsel bilgilerini de kısmen içeren bir risâle olmakla birlikte, aslî amacı bilimsel bilgiler sunmak değildir. Mezkûr risâlenin aslî fonksiyonu, Kâdir-i Muhtar'ın ef'âline hikemî bakışı öğretmek ve avama bu noktada manevî rehberlik etmektir. Çünkü İmam Gazzâlî için âlem büyük insan, insan küçük âlemdir. Âleme hikmet gözlüğünden bakmayı öğrenenler, kendilerine de o gözle bakmaları gerektiğini mutlaka anlayacaklardır. Bu yolda mesafe kat edenler ise nihayetinde muhakkak şu hakikat durağına uğrayacaklardır: "Kendini bilen, Rabbini bilir."

Dinde Kırk Esas

Hicrî beşinci asrın müceddidi İmam Gazâlî’nin [rah.] kaleme aldığı, İslam dünyasınca kabul gören ve akaid ile tasavvuf ilimlerinin hülâsası mahiyetindeki Dinde Kırk Esas adıyla sunduğumuz eser; her yaştan insanın istifade edebileceği sade ve anlaşılır bir üslupla akaidin temel konularından tasavvufun derin meselelerine kadar eşsiz açıklama ve izahatlar serdediyor. Eser, Allah Teâlâ’yı doğru bilmenin, Resûlü’nün sünnetine ittiba etmenin gerekliliği ile nefis ve şeytanın insanı aldatma yollarını açıklayarak müminin sahip olması gereken güzel ahlâkın usulünü ve sonsuz faydalarını izah ediyor. Kur’an ve sünnet yolunda her kelimesi derin manaları haiz olan kıymetli kitap, inanan kalpler için bir şifa ve düstûr niteliğindedir.

Kimyayı Saadet 4 Cilt

KİMYAYI SAADET 4 CİLT 11. yüzyılın büyük sûfî âlimi İmam Gazâlî’nin (r.aleyh) kaleme aldığı, asırlardır İslâm dünyasında büyük bir ilgi ile okunan Kimyâ-yı Saâdet; akaidden fıkha, tasavvuftan adab-ı muaşerete kadar pek çok konuyu ayet-i kerimeler, hadis-i şerifler ve selef-i salihinin sözleriyle ele alıyor. Sade ve anlaşılır bir üslupla şeriat, tarikat ve hakikat konularını açıklıyor. Kimyayı Saadet 4 Cilt; her cümlesinde Kur’an ve Sünnet’e tâbi olmanın gerekliliğini vurgulayan İmam Gazâlî hazretlerinin bu köklü kitabı; Selçuklu ve Osmanlı’dan günümüze miras kalan unutulmaz bir eser olarak Mehmet Ali Özkan’ın Farsça aslından tercümesiyle Semerkand Yayınları’nda okurlarıyla buluşuyor.

Peygamber Ahlakı İhya-u Ulumiddin

PEYGAMBER AHLAKI 11. yüzyılın büyük İslâm âlimi İmam Gazâlî rah., kaleme aldığı eserlerle yalnızca yaşadığı dönemde değil, hemen her asırda derin izler bırakan fakih ve mutasavvıf bir âlimdir. Bu değerli eserlerin arasında öyle bir kitap vardır ki fıkıh, ahlâk ve tasavvuf konularında, yazıldığı günden şimdiye dek İslâm âleminde derin saygı ve kabul görmüştür; İhyâü Ulûmi’d-Dîn… Semerkand Yayınları’ndan bölüm bölüm müstakil kitaplar halinde yeniden tercüme edilen ölümsüz eser, hem çeviri dili hem de tasarımı yönüyle dikkat çekiyor. Serinin 20. kitabı olan Peygamber Ahlâkı; Hz. Peygamber’in (s.a.v) ahlâkı, fazileti ve şemailinden; konuşması, gülmesi, yemek ve giyim konusundaki ahlâk ve edepleri ile mucizeleri ve peygamberliğinin delillerine kadar pek çok konuyu kaynak ve delilleriyle açıklıyor.

Esma-i Hüsna Şerhi

Esma-i Hüsna Şerhi Âlimlerin ifade ettikleri gibi bilginin değeri içeriğiyle orantılıdır. Dolayısıyla bir bilginin veya ilmin içeriği ne kadar değerliyse, o bilgi ya da ilim de bu denli değerli olacaktır. Bu nedenledir ki itikad ilminin mühim bir konusu olan esmâ-i hüsnâ, ilimlerin en değerli ve üstün olanlarındandır. Nitekim içeriğinde Hak Teâlâ ile ilgili konular ve hükümler işlenir. Mümin kimsenin imanı ve ibadeti adına ciddi bir ehemmiyet arzeden Allah Teâlâ’nın isimleri, sıfatları ve bunlarla ilgili konularda insanın sorguladığı veya şüphede kaldığı birçok sorunun cevabı, esmâ-i hüsnânın "ehl-i sünnet temelinde” anlaşılmasına bağlıdır. Bizler de bu hakikat ve ihtiyaca icabet etmek niyetiyle ehl-i sünnet önderlerinden İmam Gazâlî’nin kaleme aldığı "el-Maksidü’l-Esnâ” adlı eseri Esmâ-i Hüsnâ Şerhi adı altında titiz bir çalışmayla istifadeye sunduk.

Çocuklar İçin İhyai Ulumiddin

İmam Gazali’nin İhyau Ulumi’d-Din kitabı 4 büyük ciltten oluşan bir ilimler hazinesidir. Tamamı dört bin sayfa civarındadır. Bu büyük ilim hazinesinden çocukların da istifade etmesi için büyük bir çalışma içerisine girdik. İlk önce çocukların anlayabileceği bölümleri seçtik. Ve yine onların anlayacağı bir dille kaleme aldık. Her bir bölümün sonuna da pekiştirici bilgiler ekledik. Renkli ve resimli yaparak onların dikkatlerini canlı tutmaya çalıştık. Geriye kıymetli çocuklarımızın istifadesi kaldı...

Yolculuk Adabı

İmam-ı Gazâlî’nin en büyük eseri olan İhyâu Ulûmi’d-Din, Müslümanlar için her dönem ilk akla gelen başvuru kaynağı olmuş ve bu esere büyük güven duyulmuştur. Yüzyıllar boyunca Müslümanların ellerinden düşmeyen ve kitaplıklarında baş köşede duran bu rehber nitelikli büyük eseri şimdi yepyeni bir formatla sizlere sunuyoruz. Eserin içinde yer alan konuların her biri, orijinal anlatımı asla bozulmadan, akıcı ve duru bir dil kullanılarak çevirisi yapıldı ve başlı başına birer kitap haline getirildi. İhyâu Ulûmi’d-Din, dört ana bölümden ve her bölüm de onar konudan oluşmaktadır. Üçüncü bölümü olan Adetler’in ilk konusu “yolculuk adabı” hakkındadır. İmam-ı Gazâlî şöyle der: “Bil ki! Yolculuk, bir çeşit hareket ve insan içine karışma halidir... Hem faydaları hem de zararları bulunur. Yolculuğa sevk eden etkenlerin içerisine ya bir kaçış hali ya da bir şeyi elde etme arzusu muhakkak vardır... Kişi, bu yolculuğu sırasında ihmal etmemesi gereken ve onu şeytana uyanlardan ayıracak şartları bilmelidir. Uyması halinde ahirette ona faydalı olacak kazançlar elde etmesini sağlayacak şartları öğrenmelidir. Biz de Allah’ın izniyle bu şartları ve davranışları iki kısım halinde zikredeceğiz.”

Evlilik Adabı

İmam-ı Gazâlî’nin en büyük eseri olan İhyâu Ulûmi’d-Din, Müslümanlar için her dönem ilk akla gelen başvuru kaynağı olmuş ve bu esere büyük güven duyulmuştur. Yüzyıllar boyunca Müslümanların ellerinden düşmeyen ve kitaplıklarında baş köşede duran bu rehber nitelikli büyük eseri şimdi yepyeni bir formatla sizlere sunuyoruz. Eserin içinde yer alan konuların her biri, orijinal anlatımı asla bozulmadan, akıcı ve duru bir dil kullanılarak çevirisi yapıldı ve başlı başına birer kitap haline getirildi. İhyâu Ulûmi’d-Din, dört ana bölümden ve her bölüm de onar konudan oluşmaktadır. Üçüncü bölümü olan Adetler’in ikinci konusu evlilikle alakalıdır. İmam-ı Gazâlî şöyle der: “Evlilik, dine yardım edici, şeytanları zelil düşürücü ve Allah düşmanının önüne gerilmiş, geçilmez ve aşılmaz bir kaledir. Yine evlilik, peygamberlerin efendisi Hz. Muhammed’in (sav) diğer peygamberlere karşı övüneceği ümmetin çoğalmasına biricik sebep ve vesiledir. Bu bakımdan evlilik, sebepleri araştırmaya, sünnet ve edepleri korumaya, maksat ve ihtiyaçları açıklamak üzere bölüm ve konuları tertip etmeye en fazla yakışan bir konudur.” Bu kitap, evlenme edeplerinde

Ticaret ve Kazanç Adabı

“Dürüst tüccar, kıyamet günü sıddıklar ve şehitlerle beraber haşredilir.” (Hadis-i Şerif) İmam-ı Gazâlî’nin en büyük eseri olan İhyâu Ulûmi’d-Din, Müslümanlar için her dönem ilk akla gelen başvuru kaynağı olmuş ve bu esere büyük güven duyulmuştur. Yüzyıllar boyunca Müslümanların ellerinden düşmeyen ve kitaplıklarında baş köşede duran bu rehber nitelikli büyük eseri şimdi yepyeni bir formatla sizlere sunuyoruz. Eserin içinde yer alan konuların her biri, orijinal anlatımı asla bozulmadan, akıcı ve duru bir dil kullanılarak çevirisi yapıldı ve başlı başına birer kitap haline getirildi. İhyâu Ulûmi’d-Din, dört ana bölümden ve her bölüm de onar konudan oluşmaktadır. Üçüncü bölümü olan Adetler’in üçüncü konusu “ticaret ve kazanç adabı” hakkındadır. İmam-ı Gazâlî şöyle der: “Allah, ahireti mükafat ve ceza, dünyayı ise kazanç sağlamak maksadıyla koşuşturulan bir yer haline getirmiştir. Kişinin dünya içerisindeki koşuşturmacası sadece ahiret için değil, aynı zamanda geçim ihtiyaçlarını sağlamak maksadıyla da olmalıdır. Aksine, dünyevi ihtiyaçlarını karşılamak kişiye ahiret günü bir bakıma yardımcı olur. Çünkü dünya, ahiretin tarlasıdır... İşte biz de bu bölümde ticaret ve meslek adabını, dinimizce belirlenmiş olan kazanç sağlama yollarını ele alacağız ve beş bölümde bunları açıklayacağız.”

Ümit ve Korku

“Kulun kalbinde bu iki duygu (ümit ve korku) birleştiğinde, Allah ona ümit ettiğini verir ve onu korktuğu şeyden korur.” (Hadis-i Şerif) İmam-ı Gazâlî’nin en büyük eseri olan İhyâu Ulûmi’d-Din, Müslümanlar için her dönem ilk akla gelen başvuru kaynağı olmuş ve bu esere büyük güven duyulmuştur. Yüzyıllar boyunca Müslümanların ellerinden düşmeyen ve kitaplıklarında baş köşede duran bu rehber nitelikli büyük eseri şimdi yepyeni bir formatla sizlere sunuyoruz. Eserin içinde yer alan konuların her biri, orijinal anlatımı asla bozulmadan, akıcı ve duru bir dil kullanılarak çevirisi yapıldı ve başlı başına birer kitap haline getirildi. İhyâu Ulûmi’d-Din, dört ana bölümden ve her bölüm de onar konudan oluşmaktadır. Dördüncü bölümü olan Münciyat’ın üçüncü konusu “ümit ve korku” hakkındadır. İmam-ı Gazâlî şöyle der: “Ümit ve korku, Allah’a yakınlık elde etmiş kulların kendisiyle övülen makamlara uçtuğu iki kanattır. Kendisiyle ahiret yolundaki bütün zorlu tepelerin aşıldığı iki vasıtadır. Ümitten yoksun insan, Rahman’ın yakınlığına ve uzak, yükü ağır, etrafı kalplerin hoşlanmayacağı ve azalara meşakkat verecek şeylerle çevrili olan cennetlerin nimetlerine ulaşamaz. İnsanı, etrafı türlü şehvetlerle ve ilgi çeken lezzetlerle çevrili cehennem ateşinden, acıklı azaptan korkutma kamçısı ve şiddetli kınamalardan başkası uzaklaştıramaz. O halde ümit ve korkunun hakikatini, faziletini ve birbirine zıt ve çekişmeli olmalarıyla birlikte aralarını birleştirme yolunu açıklamak gerekir. Biz ümit ve korkuyu bir konuda, iki başlık altında...

Sabır ve Şükür

Sevgili arkadaşım! İmam-ı Gazâlî’nin en büyük eseri olan İhyâu Ulûmi’d-Din, Müslümanlar için her dönem ilk akla gelen başvuru kaynağı olmuş ve bu esere büyük güven duyulmuştur. Yüzyıllar boyunca Müslümanların ellerinden düşmeyen ve kitaplıklarında baş köşede duran bu rehber nitelikli büyük eseri şimdi yepyeni bir formatla sizlere sunuyoruz. Eserin içinde yer alan konuların her biri, orijinal anlatımı asla bozulmadan, akıcı ve duru bir dil kullanılarak çevirisi yapıldı ve başlı başına birer kitap haline getirildi. İhyâu Ulûmi’d-Din, dört ana bölümden ve her bölüm de onar konudan oluşmaktadır. Dördüncü bölümü olan Kurtarıcı Şeyler’in ikinci konusu “sabır ve şükür” hakkındadır. İmam-ı Gazâlî şöyle der: “İmanın iki parçası vardır. Bir parçası sabır, diğer parçası da şükürdür. Nitekim bu hususla ilgili rivayetler gelmiş, haberler buna şahit olmuştur. Sabır ile şükür, Allah’ın sıfatlarından iki ve en güzel isimlerinden iki tanesidir. Nitekim Allah (cc) kendi zatına Sabûr ve Şekûr ismini vermiştir... Sabır ve şükrü bilmekten uzak kalmak demek, kimin imanlı olduğunu bilmekten ve imanın ne olduğunu idrak etmekten uzak kalmak demektir. Bu itibarla sabır ve şükrü izah etmeye ne kadar da ihtiyaç vardır! Allah’ın izniyle biz, sabır ve şükrü birbirlerine olan bağları sebebiyle tek kitapta izah edeceğiz.”

Sünnet Savunması

İmam-ı Gazâlî’nin en büyük eseri olan İhyâu Ulûmi’d-Din, Müslümanlar için her dönem ilk akla gelen başvuru kaynağı olmuş ve bu esere büyük güven duyulmuştur. Yüzyıllar boyunca Müslümanların ellerinden düşmeyen ve kitaplıklarında baş köşede duran bu rehber nitelikli büyük eseri şimdi yepyeni bir formatla sizlere sunuyoruz. Eserin içinde yer alan konuların her biri, orijinal anlatımı asla bozulmadan, akıcı ve duru bir dil kullanılarak çevirisi yapıldı ve başlı başına birer kitap haline getirildi. İhyâu Ulûmi’d-Din, dört ana bölümden ve her bölüm de onar konudan oluşmaktadır. Dördüncü bölümü olan Kurtarıcı Şeyler’in yedinci konusu “niyet, ihlas ve sıdk” hakkındadır. İmam-ı Gazâlî şöyle der: “Allah’a (cc) itaati murat eden her kul için ilk görev, marifeti elde etmek için niyeti öğrenmektir. Sıdk ve ihlasın hakikatini anladıktan sonra onu tashih eden de ameldir. Sıdk ve ihlas, kişiyi kurtuluşa ulaştıran vesilelerdir. Biz bu kitapta niyet, sıdk ve ihlasın manalarını şu üç bölümde zikredeceğiz: • Niyetin ve manasının hakikati • İhlas ve hakikatleri • Sıdk ve hakikati.”

Murakabe ve Muhasebe

İmam-ı Gazâlî’nin en büyük eseri olan İhyâu Ulûmi’d-Din, Müslümanlar için her dönem ilk akla gelen başvuru kaynağı olmuş ve bu esere büyük güven duyulmuştur. Yüzyıllar boyunca Müslümanların ellerinden düşmeyen ve kitaplıklarında baş köşede duran bu rehber nitelikli büyük eseri şimdi yepyeni bir formatla sizlere sunuyoruz. Eserin içinde yer alan konuların her biri, orijinal anlatımı asla bozulmadan, akıcı ve duru bir dil kullanılarak çevirisi yapıldı ve başlı başına birer kitap haline getirildi. İhyâu Ulûmi’d-Din, dört ana bölümden ve her bölüm de onar konudan oluşmaktadır. Dördüncü bölümü olan Kurtarıcı Şeyler’in sekizinci konusu “murakabe ve nefs muhasebesi” hakkındadır. İmam-ı Gazâlî şöyle der: “Basiret sahipleri, evvela nefislerini müşarata (şart koşmak), sonra murakabe (gözetme/otokontrol), sonra muhasebe (nefsi hesaba çekme), sonra muakabe (cezalandırma), sonra mücahede (gayret) ve sonra muatebe kınama) ile terbiye etmişlerdir. Dolayısıyla onlar için murabatayla ilgili olarak altı makam ortaya çıkmaktadır. Elbette o makamları izah etmek, hakikat ve faziletlerini, oradaki amellerin tafsilini beyan etmek, o Muhasebenin esasını belirtmek gerekir. Fakat her hesap bir şart ve murakabeden sonradır. Eğer ortada bir zarar ve ziyan varsa, bunun hemen akabinde muatebe ve muakabe (azar ve ceza) gelir. İşte biz burada tüm bu makamları detaylı bir şekilde açıklayacağız.”

Hakikat Çağrısı

Elinizdeki eserde İslâm düşüncesi tarihinde bir dönüm noktası olan Gazzâlî’nin iki metni bir arada yer alıyor. Risalelerden ilki olan Ey Oğul / Eyyühe’l-Veled, Gazzâlî’nin talebelerinden birisinin sorduğu bazı sorulara cevap olarak kaleme alınmıştır. Soruları soran kişi, yıllar boyunca öğrendiği ilimlerden hangilerinin kendisine ahirette faydalı olacağını merak etmekte ve bununla ilgili meseleleri hocasının küçük bir risalede özlü ve derli toplu bir biçimde kaleme almasını rica etmektedir. Bu metin, ahiret yolunda yürüyen bir mü’mine kılavuzluk etmek üzere gerekli ilkeleri içeren ve yüzyıllar boyunca çok okunmuş olan bir risaledir. İkinci risale, tasavvuf ehlinin keşif ve ilham yoluyla elde ettikleri ledünnî ilmin imkânını ortaya koymak üzere kaleme alınmıştır. Dostlarından birisi ledünnî ilmi kabul etmeyen birinden bahseder, bu kişi ilimlerin ancak çalışılıp öğrenilerek elde edileceğini savunmaktadır. Dostu, Gazzâlî’den bu konuyu temellendiren bir metin yazmasını rica eder. Gazzâlî de bu istek üzerine bilgi teorisi ve psikolojiyle alakalı olan bu önemli metni kaleme alır.

Kendini Aldatan İnsan

Aldanışı, insanlığın trajik bir hakikati olarak sunan el-Keşf ve’t-Tebyîn fî Ğurûri’l-Halki Ecmaîn, gururun/aldanışın arkasındaki aldanma hikâyelerini çeşitli tasvirlerle ortaya koyuyor. Bu anlamda “Tüm İnsanların Aldanışının Keşif ve Beyanı” olan bu kitapta Gazzâlî; insanların, arzularını tatmin yönündeki tabii temayüllerine uymalarından çok, bunların üzerini örten bazı erdemler vasıtasıyla kendilerini kandırmalarıyla ilgileniyor. Bu yüzden de kitapta, aldanışın elinden neredeyse kimsenin kurtulamadığını görmek hiç şaşırtıcı değildir. Gazzâlî’nin asıl gündemi ise aldanmamış gibi görünen, toplumda itibar gören ve rol model kabul edilen sınıfların gizli aldanışıyla ilgilidir ki kitabın muhtevasının büyük kısmı buna ayrılmıştır. Gazzâlî’nin aldandıklarını iddia ettiği ve aldanış hikâyelerini geniş biçimde resmettiği, çeşitli gerekçelerle temellendirdiği gruplar, kitapta dört sınıfta toplanıyor: âlimler, âbidler, zenginler ve sûfîle Günümüzde dinî yönelişlerin özellikle sosyal organizasyonlar ölçeğindeki büyük tecrübesini göz önünde bulundurduğumuzda, kitabın hâlâ güncelliğini koruduğunu görmemek mümkün değildir.

İnsan Nasıl İnsan Oldu

İnsan, insan olduğundan beri, en temel meselesini oluşturan o soruyu sorar: “Ben kimim ve nasıl bu hâli aldım?” Yeryüzünde hiç kimse söz konusu soruya geride başka bir soru(n) kalmayacak şekilde net cevap vermez, veremez… Böylelikle insanın, bu esrarlı evrende bir sır olarak kalması, varoluşunun en temel dinamiğini oluşturur. Hayatın imtihan olması biraz da bu sırrın sır olarak kalmasına bağlı değil midir? el-Fusûl fi’l-Es’ile ve’l-Ecvibe’de Gazzâli, insan ruhu ve onun bedenle ilişkisi çerçevesinde kendisine yöneltilen yedi soruyu cevaplıyor. Soruların temelinde Kur’ân’da insanın yaratılış sürecine temas eden, “ruh” ve onun bedene yansıtılma şekli olan “nefh” ile ilgili âyetler bulunuyor. Gazzâli’nin Kelâm-ı Kadim’den hareketle getirdiği cevaplar, onun felsefî-kelâmî ve tasavvufî düşüncesini deklare etmesi açısından da ayrıca dikkat çekici.

Düşünmenin Doğru Ölçüsü

Gazzâlî’nin Ta’lîmiyye olarak da anılan Nizârî-İsmâilî Şiîlerine yönelik bir eleştiri olarak kaleme aldığı el-Kıstâsü’l-Müstakîm, din söz konusu olduğunda aklı kullanmaya karşı olan bir mezhebin sıkı takipçisine aklı kullanmanın ölçüsü ve gerekliliğini ustaca anlatmaktadır. Gazzâlî burada, özellikle felsefe ve dinin sık sık başvurduğu iki referans olarak mantık ilmi ve Kur’an üzerinde durur ve dahası, mantığı meşrulaştırmaktan öte Kur’an’ın, anlamın bir şartı olduğunu âdeta ilan etmiş olur. Kendisinin de belirttiği gibi, Müslümanlar için zorunlu saydığı akıl ve mantık bilgilerini bir söylem stratejisi olarak Kur’an terimleri ve Kur’an’dan örnekler yoluyla büyük bir incelikle muarızına sunar. Nihayetinde, Kur’an’ın emirleri ile mantık ilkelerinin uyumlu işleyişini şüpheye yer bırakmayacak şekilde ortaya koyarak muarızını reddedemeyeceği bir yöntemle ikna eder. Hem Gazzâlî’nin ve onun şahsında İslam düşünce tarihi mirasının bir parçası olması hem de Kur’an ve akıl yürütme arasında kurduğu ilişki biçimi bakımından dikkate şayan bir öneme sahip Düşünmenin Doğru Ölçüsü: el-Kıstâsü’l-Müstakîm, konuya ilgililerin yanı sıra geniş bir okur kitlesi için de çarpıcı bir çalışma niteliğinde.

İhtilaf Usulü

Gazzâlî’nin kendisine yöneltilen ithamlara karşı kaleme aldığı Faysalü’t-Tefrika beyne’l-İslâm ve’z-Zendeka, günümüzde de büyük bir tartışma konusu olarak karşımıza çıkan tekfir meselesini ele almaktadır. Özellikle İhyâu Ulûmi’d-Dîn gibi eserlerinde, bağlı olduğu Eş‘arî gelenekten ayrıldığı bazı görüşlerinden bahseden Gazzâlî bu eserinde, kendisine gelen eleştirilere cevap verir. İslam’ı Eş‘arîliğe eşitleyen anlayışı eleştirerek, tekfir konusunun farklı boyutlarını tartışır. Gazzâlî kendisine gelen eleştirileri bertaraf etmeye çalışırken özellikle dinî metinlerin anlam ve yorumuyla ilgili olan tevil konusuna eğilir. Varlık ve anlam boyutlarıyla tevil arasında ilişki kuran Gazzâlî çeşitli inanç gruplarının tevil görüşlerine yer verir. İnancın belli önerme kalıplarına sığdırılamayacağını öne sürerek dinî metinlerin farklı yorumlarını son derece olağan bulsa da aşırı yorum tehlikesinin de altını çizer.

Kalbin Sırları

“Kalp bir kale gibidir. Şeytan onu ele geçirmek için her an fırsat kollamaktadır. Onun oraya girmesini engellemek için her an uyanık bulunmak, onun giriş yerlerini kapatmak veya oralarda nöbetçi bulundurmak gerekir. Kaleyi iyi tanımayanlar bu işi yapamaz. Bu görev her Müslüman için farzdır. Şeytanın sızma yollarını bilmeksizin kalbi ona karşı savunmakta başarıya ulaşılamaz. Şeytanın kalbe girmek için kullanacağı yollar ve sızma yerleri kulun bir takım sıfatlarıdır. Bunlar çoktur.” Asrının müceddidi Hüccetü’l-İslam İmam Gazalî bu kitabında “kalp” kelimesini merkeze alıyor. Kalbin mahiyetini, özelliğini, kime ve neye nasıl yönlendirilmesi gerektiğini açıklıyor.