Halil İbrahim Kutlay

Hadiste Sened Tenkidi

Hadiste Sened Tenkidi, hadisi bize nakleden râvîlerin güvenilirliği üzerinde yapılan derin ilmî incelemedir. Sened tenkidindeki nihaî amaç, metnin sağlıklı bir şekilde nakledilmesi ve korunması olup metnin sıhhatinin tespiti için şarttır. İlmî ve tarihî bir geçmişi olan hadis nakleden râvîlerin güvenilirliğinin ilmî ve objektif ölçülerle sorgulandığı “sened tenkidi”, cidden zor ama önemli bir konudur. Hadiste metin tenkidi konusunda çalışmalar bulunmakla birlikte hadiste sened tenkidi konusunda yapılan çalışmaların azlığı bir gerçektir. İslâm dünyasında son yıllarda hadis tahrîcine ve sened tenkidine önem verildiği görülmektedir. Bu eser rehberliğinde ise daha önce hiç araştırılıp incelenmemiş ve dereceleri belirtilmemiş bazı hadislerin kadim sened tenkidi metoduyla incelenip değerlendirilmesi mümkün olacak ve özellikle sened tenkidi konusunda çalışma yapanlara ışık tutacaktır.

Uydurma Olduğunda İttifak Edilen Hadisler

Mevzu (uydurma) hadisler konusunda Türkçe'de telif ya da tercüme muhtelif neşriyat bulunsa da Aliyyü'l-Karî'nin eseri ihtilâftan uzak, ittifakla uydurma olduğu kabul edilen hadisleri söz konusu etmektedir. Uydurma Hadisler; Peygamberimiz'e yamanan, uydurulmuş, asılsız sözler ya da onun mübarek sözü olmadığı halde ona nisbet edilen başka zevata ait güzel sözlerdir. Sahabe ve Tabiîn döneminden sonra dini lekeleme ve karalama amacıyla kasıtlı olarak hadis uyduranlar olduğu gibi, ticarî kazanç arzusuyla hadis uyduran çıkarcılar, yöneticilere şirin görünmek amacıyla hadis uyduran dalkavuklar veya insanları ibadete, hayra, iyiliğe davet etme gibi kendilerine göre iyi niyetle hadis uyduran safdil kimseler de olmuştur. Ancak mütehassıs, münekkıd, müttekî İslam âlimlerinin ihlaslı gayretleriyle hadis uydurmacıları ve uydurdukları hadisler tek tek tesbit edilmiş, dinin nezaheti ve sâfiyeti asırlar boyunca aynen korunmuştur. Bu kitapta gerçekten asılsız uydurma hadisler ele alındığı gibi; halk arasında veya ilim dünyasında “Hadis” olmadığı halde çeşitli sebeplerle “Hadis” diye nakledilen sözler de ele alınmaktadır. Bir kısmı manâ itibariyle doğru olan, büyük zevata ait güzel sözler, zaman zaman halkın dilinde ya da bazı eserlerde, yazarlarının derinliğine inceleme imkânı bulamamaları sebebiyle olsa gerek, hadis olarak nakledilmiştir. Peygamberimiz (s.a.v)'in mübarek lisanından sâdır olmayan sözlerin, güzel sözler olsa bile, onun adına nakledilmesi, o söylemiş gibi kabul edilmesi, bu sözlerin “Uydurma Hadis” kapsamında değerlendirilmesi sonucunu doğurmaktadır. Türkçe'ye ilk defa tercüme edilen el-Masnu’ fî Ma'rifeti'l-Hadisi'l- Mevzû isimli bu kitap, uydurma hadisler konusunda yapılan ilmî çalışmaların özü ve hulâsası niteliğinde bir eser olup müellifi Molla Aliyyü'l-Karî'nin hassasiyet ve titizliği, merhum muhakkik Abdülfettah Ebu Gudde’nin dikkat ve itinası sebebiyle ilim dünyasında takdirle anılan eserlerden biridir.

Peygamberimizin Gençliğe Yaklaşımı

Yedi grup vardır ki, Allah'ın arşının gölgesinden başka hiçbir gölgenin bulunmayacağı gün kıyamet günü Allah, bu yedi grubu arşının gölgesinde gölgelendirecektir: Birinci grup: Adaletli devlet başkanı, İkinci grup: Alalh'a kuluk içinde yetişen genç.. Allah'ın Kitabı'nda gençlere, çok önemli tarihi bir olay vesilesiyle açıkça yer verilmiştir. Kur'an-ı Kerim'deki Ashab-ı Kehf kıssası Onlar Rablerine iman eden gençlerdi. Biz de onların hidayetini artırdık, şeklinde başlamaktadır. Burada gençliğe dikkat çekilmekte, gencin imanlı olmasının önemine işaret edilmekte, imanlı gence ilahi destek vaad edilmektedir.