Enbiya Yıldırım

Somuncu Baba’nın Kırk Hadis Şerhi

Dinimizin ikinci kaynağı olan hadisler Kur’an’ı anlayıp hayata geçirmemiz için bizlere rehberlik etmektedir. Bu önemli misyon tarihin her döneminde müminler tarafından hakkıyla anlaşılmış, Allah Rasûlünün buyrukları öğrenilmeye ve bunlarla hayat tanzim edilmeye gayret edilmiştir. Ülkemizin tasavvuf büyüklerinden Somuncu Baba da aynı yolu izleyerek Allah Rasûlünün sözlerinden bir seçki oluşturarak kırk hadisi bir araya getirmiş ve her birini özlü bir şekilde açıklamıştır. Böylece insanları bilgiyle buluşturmak yanında diğer ilimler gibi tasavvufun da ikinci dayanağının hadisler olduğunu göstermiştir. Elinizdeki eser onun veciz açıklamalarını genişletmeyi, Rasûlün buyruklarının daha iyi anlaşılmasına katkı sağlamayı hedefleyen mütevazı bir çalışmadır.

Somuncu Baba Hamîdî Velî'nin Tasavvufa Dair Üç Risâlesi

Somuncu Baba diye tanınan ve irfan dünyamızın önde gelen dinamiklerinden biri olan Hamîd-i Velî Hazretleri, insanların gönüllerine dokunan, istikamet üzere yaşamalarına vesile olan ve manevî evlatlarıyla hâlâ hizmet etmeyi sürdüren bir Allah dostudur. Onun bir diğer hizmeti de tutmuş olduğu yolun ölçülerini Kur’an ve sünnet ışığında ortaya koyduğu üç risalesidir. Bu kitap onun bizlere emanet ettiği bu çalışmaları tanıtmakta ve mesajlarını günümüz insanına aktarmaktadır. Risalelerin Arapçalarını bir arada sunan bölümüyle de bu büyük insanı ülkemiz dışındaki geniş kitlelere tanıtmakta ve böylece tasavvufun merkezinde Kur’an ve sünnet olduğunu göstermektedir.

Sahih Hadis Bulunmayan Konular

Müminler için dinin iki temel kaynağı vardır. Bunlar: Allah'ın kitabı Kur'an ile bu kitabı insanlığa açıklayan Hz. Peygamber'in hadisleridir. Kur'an mütevatir olarak geldiğinden dolayı Allah katından indiği haliyle bizlere ulaştığında şüphe yoktur. Bu nedenle, birisi bir ayet okuduğunda hiç kimsenin aklına onun Allah buyruğu olup olmadığıyla ilgili şüphe gelmez. Hadislere gelince, mevcut hadis kitapları ile diğer klasik kaynaklarda yer alan tüm rivayetlerin Allah Rasûlü'nden geldiğine inanmak mümkün değildir. Münekkid hadis bilginleri bu bağlamda bizler için büyük bir hizmet gerçekleştirmişlerdir. Bazen toplu listeler yaparak bazen de ele aldıkları mevzunun gereği olarak sahih hadis bulunmayan bir konuya değinmişlerdir. Günümüzde kendini geliştirme endişesi taşıyan veya insanlara İslâm adına bir şeyler sunma sevdalısı olan her mümin, geçmiş bilginlerin bu çabalarından yararlanmak durumundadır. Zira sahih hadislere dayanarak inanmak ve konuşmak son derece önemlidir. Elinizdeki çalışma, geçmiş bilginlerin söz konusu çabalarını bir arada sunmaktadır. Bu nedenle her kitaplıkta bulunmayı hak etmektedir.

Peygamberimizin Liyakata Verdiği Önem

Allah tüm zamanlar ve mekanlar için Hz. Muhammed’i mutlak lider ve rehber olarak Müslümanların önüne koymaktadır. Nitekim Kur’an’da farklı surelere dağılmış olan yedi sayfa tutarındaki ayetler bu hususa vurgu yapmaktadır. Allah’ın buyruklarını başının tacı yapan Müslümana düşen görev de Hz. Muhammed’in hayatına odaklanmak ve oradan hayat prensipleri edinmektir. Bunlardan biri de Rasûlullah’ın görevlendirmelerde nasıl bir yöntem takip ettiğidir. Elinizdeki kitap Allah Rasûlü’nün bu yönünü ele almakta ve günümüz Müslümanlarına ihmal ettikleri önemli bir konuyu hatırlatmaktadır.

Peygamberimiz ve Arkadaşlarının Hayatında Şaka

Allah Hz. Muhammed’i, tüm zamanları ve mekanları kuşatacak şekilde insanlığın önüne “mutlak rehber” olarak koymaktadır. Bu ise onun hayatının her bir yanını değerli kılmakta dolayısıyla öğrenilmelerini gerektirmektedir. Çünkü bu sayede Müslüman, peygamberini kendisine daha bilinçli bir şekilde örnek alabilecektir. İşte elinizdeki kitap, Allah Rasûlünün çok ele alınmamış bir yönünü bir başka ifa-deyle şakanın hayatında nasıl bir yer tuttuğunu sizlere sunmaktadır. Böylece Son Elçiyi daha iyi tanımamıza, daha fazla sevmemize ve daha içten örnek almamıza hizmet etmektedir.

Peygamberimiz Çocuklarla

Allah, son elçisi Hz. Muhammed'i (sav) tüm zamanların ve mekânların rehberi olarak insanlığın önüne koymuştur. Bu nedenle O, hayatının her kesiti örnek alınacak bir elçidir. Ve bu örnekliğinde insanî ilişkiler çok önemli bir yer tutar. İşte bu çalışma, Allah Rasûlü'nün (sav) söz konusu yönünün çocuklarla olan iletişim kısmını bizlere sunmaktadır. Eser okunduğunda hem Kutlu Elçi'ye (sav) olan hayranlığımız ve muhabbetimiz artacak hem de İslam'ın tebliğ edilmesinde insan faktörünün ne kadar önemli olduğunu daha iyi kavrayacağız. En güzeli de kendi eksiklerimizin farkına varacak olmamızdır.

Modern Çağda Müslüman Kalabilmek

Allah Rasûlü’nün vefatından sonraki her dönemde Müslümanlar çağın getirdiği sorunları aşarak mümin kalabilmeyi ve bu yüce dini sonraki kuşaklara aktarabilmeyi başarmışlardır. Bu nedenle her türlü takdiri ve saygıyı ziyadesiyle hak etmektedirler. Nöbet sırası şimdi bizlerde… Önceki asırlara göre mümin kalabilmenin ve emaneti gelecek kuşaklara teslim edebilmenin zorlaştığının farkındayız. İşte elinizdeki kitap nasıl davranmamız gerektiği hususunda bir yol haritası çizerek zamanımız Müslümanına yardımcı olmayı hedeflemektedir.

Hadisçiler ve Çelişki

Farklı alanlarda pek çok kitap telif eden ansiklopedik yazarların eserlerinin önemli bir kısmında, konuların hakkıyla ele alınmaması, çelişkilerin bulunması oldukça rastlanan bir durumdur. Özellikle hadis alanında öne çıkmış ve ahlak alanında da onlarca eser yazmış müelliflerin kitaplarına baktığımızda buna daha fazla şahit oluruz. Çalışmalarının bir bölümünde hadis ilminin kuralları, rivayetlerin değerlendirilmesinde gözetilmesi gereken prensipler gibi temel hususları zikreden ve bunları uygulayan müelliflerin, başka çalışmalarında farklı bir yaklaşımla okuyucunun karşısına çıktıkları, zikrettikleri ya da uyguladıkları kaideleri kendilerinin terk ettiği görülür. Yaklaşım açısından iki gruptaki eserler değerlendirildiğinde, yazarlarının aynılığı dışında, neredeyse hiçbir benzerlik arz etmedikleri müşahede edilir. Bazen öyle olur ki, "Aynı isimde iki farklı müellifle mi karşı karşıyayız?" şüphesi bile zihinlerde uyanabilir. Elinizdeki çalışmada söz konusu tabloyu belirginleştirmek ve bunun nedenleri üzerinde durmak için iki ansiklopedik müellifin hadisçiliği ele alınmaktadır. Sünen-i Kubrâ yazarı olan ve Şâfiî mezhebinin dayandığı delilleri kaleme alan kişi olarak bilinen Beyhakî ile mevzu hadis uzmanlığı dendiğinde öne çıkan ilk isim olan İbnu'l-Cevzî, eserlerinde sergiledikleri farklı yaklaşımlarıyla okuyucuya sunulmakta, rivayetleri bazı yerlerde birtakım kriterlerle tahlile tabi tutarken başka yerlerde bu kriterleri uygulamayarak çelişkiye düştükleri gösterilmektedir. İbnu'l-Cevzî'nin Beyhakî'nin rivayet ettiği 260 hadisi mevzu saymış olması ise çelişkinin ötesinde, eleştirenle eleştirilenin birlikteliğine dönüşmektedir. Ele aldığı konu itibarıyla klasik eser okumalarında farklı bir pencere açacağı ümit edilen bu kitap, zengin içeriğiyle ilahiyat alanında çalışanlara önemli bilgiler sunmaktadır.

Hadis İlminin İncelikleri

Ashab “Yaşayan Kur’an” Hz. Peygamber’i bizzat gördüğünden ona bakarak “Kitab”ın nasıl hayata geçirileceğini anlıyor ayrıca onun açıklamalarıyla bilgileniyor, anlayamadıkları yerler olduğunda da yine ona soruyorlardı. Ancak Allah Rasûlünün vefatıyla birlikte “canlı örneklik” sonlanmış oldu. Bu noktada sahabe devreye girerek onun sözlerini ve uygulamalarını tâbiîne aktardı. Bu aktarım kuşaklar boyunca devam ederken oluşan hadis ilmi süreç içinde kemâle erip sistemleşti. Böylece bizler söz konusu ilmin usûlü, tarihi ve edebiyatı vesilesiyle rivayetleri her açıdan tahlil edebilme imkanına kavuştuk. Elinizdeki “bilgi küpü” çalışma bu alanda sizlere dikkat çekici malumat sunarken araştırma azminizi de coşturmak istemektedir.

Dindarlığımızla Yüzleşmek

Kur’an ve Hz. Peygamber gerek ibadet ve gerekse insanî ilişkiler açısından bir Müslümanın nasıl olması gerektiğinin temel ölçülerini ortaya koymaktadır. Bu bir anlamda müminlerin dünyayı mamur hale getirmeleri yanında ahireti kazanmalarının da kılavuzudur. Nitekim Müslümanlar bunlara dikkat ettikleri sürece aralarındaki kardeşlik hukuku ve dayanışma güçlü olmuş, bunun tabii sonucu olarak da dünyaya rehberlik etmişlerdir. Değerlerinden uzaklaştıklarında ise her zaman ezilmişlerdir. Tarihi sürecin inişlerine ve çıkışlarına baktığımız zaman, yere düşülen yerde ayağa kalkmak gerektiğini anlıyoruz. Dolayısıyla Müslümanların silkinişi Kur’an’a ve sünnete dönmekten geçmektedir. Başka bir ifadeyle Müslümanların kendi dindarlıklarıyla yüzleşip eksiklerinin farkına vararak kendilerini daha iyi bir kıvama getirmeye gayret etmeleri, İslam’ın tebliği önündeki en büyük engelin kendileri olduğunu anlamaları gerekmektedir. Elinizdeki eser çağımız Müslümanlarına hatalarını hatırlatmakta ve işe kendimizden başlamamız gerektiğini tavsiye etmektedir.

Din Ahlak Ekseninde Hazreti Muhammed

Hz. Muhammed'in (a.s.) yaşam öyküsünü yazanlar, onun peygamberlik öncesi ve sonrasında mükemmel bir ahlâka sahip olduğunu dile getirirler. İnsanların yeni bir söyleme kulak kabartmaları, söylemin içeriği kadar söyleyenin de hâliyle bağlantılı olduğundan, onun oldukça kısa sayılabilecek bir süreçte gerçekleştirdiği dönüşümün dinamiklerinden birisi –hiç kuşku yok ki- yaşantısıydı. Çünkü o, Kur'an'ın da dikte ettiği ve dinin hayatî öneme haiz bir parçası haline getirdiği evrensel ahlakî değerleri öncelikle kendi yaşamında pratize ettiği gibi, Allah'ın kullardan yerine getirmelerini istediği ibadetlere de herkesten önce sahip çıkıyordu. Yaşamı, hem söylem hem de eylem açısından insanı etkileyecek bir uyum arz ediyordu. Elinizdeki çalışma, dinin ve ahlâkın insana kazandırdığı değerleri ana hatlarıyla ele alan, dinin ahlâk ile zorunlu ilişkisine ve ahlâkın dinî temelli olmasının önemine dikkat çeken, Hz. Muhammed'in (a.s.) İslâm'ın hem ibadet hem de ahlâkî gereklerini yaşamsal boyuta taşıdığını ortaya koyan ve onun örnekliğini öne çıkarmaya çalışan bir çalışmadır.

İslam Benden Ne İster

Gençler başta olmak üzere günümüz mümini büyük bir savrulma yaşamakta ve kendi değerleriyle bağı her geçen gün zayıflamaktadır. Bunun yanında diğer Müslümanlarla arasındaki farklı yaklaşımlara toleransla bakamamakta, bunu ayrışma gerekçesine dönüştürmektedir. Hüzünlendiren manzaraya bakıldığında, inananların Kur'an ve sünnetin istediği Müslümanlar haline getirilmesine, bunun yanında keskin ayrışmanın sonlandırılmasına her zamankinden daha fazla ihtiyaç olduğu anlaşılmaktadır. Bu yapılamadığı takdirde, birlik olamamış son peygamberin ümmeti yeryüzünün ezilen ve dışlanan insanları olmayı sürdüreceklerdir. Elinizdeki kitap, Kur'an ve sünnet merkezli bir ümmet hayaliyle çağımız Müslümanına sahip olması gereken değerleri hatırlatmakta, kardeşleriyle bir arada olmanın ölçülerini sunmakta, insanlığın önüne tekrar geçerek rehberlik yapmaya davet etmektedir.

Hadiste Metin Tenkidi

Elinizdeki kitap, hadislerin sonraki kuşaklara sağlıklı bir şekilde aktarılması yönünde İslâm bilginlerinin harcadıkları çabayı ana hatlarıyla ortaya koymaktadır. Kitap, yapılan çalışmaların eksikliklerine ve günümüzde hadis metinlerinin daha iyi değerlendirilebilmesi için yapılabileceklere de değinmektedir. Bu nedenle okurun, konuyla ilgili genel bir bakış açısı kazanacağı, geçmiş bilginlerin çabalarının boyutunu görebileceği ve günümüzde yapılması gerekenlerle ilgili bir bakış açısı kazanacağı ümit edilmektedir.

Hadisler ve Zihinlerdeki Sorular

Hadislerin bütünü bir yana her bir rivayete nasıl yaklaşmamız gerektiği hususunda günümüz Müslümanlarının zihin dünyalarında metodolojik bir bakış açısının olduğunu söylemek zordur. Akademisyenler başta olmak üzere, dinin ikinci kaynağını öğrenme çabasında olan müminlerin kafaları bu meselede oldukça karışıktır. Bununla birlikte, son zamanlarda yapılan ve işin daha başlangıç aşamasında olan yeni çalışmalar, ihtiyaç duyulan bakış açısının altyapısını oluşturma yolunda önemli mesafeler kat etmiştir. Elinizdeki kitap, bu çerçevede değerlendirilebilecek bir eserdir. Zira Şuayp Arnavut, eserleri milyonlarca basılan ve İslami ilimler alanında çalışan herkesin birkaç çalışmasından mutlaka yararlandığı çok önemli bir isimdir. Seksen dokuz yıllık ömrüne paralel olarak sahip olduğu müthiş birikimle günümüz hadisçilerinin önde geleni olarak kabul edilmeyi fazlasıyla hak etmektedir. İki kapak arasında hem onu tanımak hem de günümüz müminlerinin zihinlerinde dolaşan pek çok soruya cevap bulmak mümkün olacaktır. Kanaatimiz odur ki kitap okunduktan sonra okuyucunun düşünce dünyasını kurcalayan pek çok şüphe dağılıp gidecek ve hadislerin geneline yönelik güven daha da pekişecektir.

Hadis Tartışmalarına Yeni Yaklaşımlar

İslâmî ilimler içinde en canlı alan hiç şüphe yok ki hadistir. Nitekim ülkemizin de dâhil olduğu İslâm ülkeleri yanında, dünyanın pek çok yerinde hadis alanının her konusuyla ilgili olarak yoğun çalışmalar yapılmaktadır. Elinizdeki kitap, farklı coğrafyalarda kaleme alınmış söz konusu makalelerden bir demeti okurla buluşturarak ülkemiz hadis çalışmalarına katkı sağlamayı hedeflemektedir.

Hadis Problemleri

Güzelliklerin hep oralardan misallendirildiğini görüp, eski günlerin hasretiyle iç çeken günümüz Müslüman aydını, bugün aynı güzelliklerin neden yaşanamadığını sorgulamaktadır. Bunu yaparken, eksikliğin nereden başladığını görmekte ve «Kur'an-Sünnet» eksenli bir hayatı yeniden inşa etmek gerektiğine inanmaktadır. Sağlam ve sağlıklı bir ümmet oluşturabilmek için, bizlere ulaşan hadis malzemesinin tekrardan irdelenmesi ve rivayetler içinden güvenilir Kur'an yorumunu çıkarmanın önceliği olduğunu gözlemektedir. Geldiği safhadan sonra, gayretlerini tabiî olarak hadisin bu sahasına teksîf etmektedir. Bu duruma bakarak şunu rahatça söyleyebiliriz: İçinde yaşadığımız süreç, geleneği inkâr etmeden hadisin senede ilave olarak daha ziyade başka kriterlerle tahlîle tabi tutulacağı bir dönem olacaktır. Elinizdeki eser, bu yeni yaklaşımın örneklerini ihtiva eden bir çalışmadır.

Hadis İlminin Çözüm Bekleyen Meseleleri

Hadis rivayet külliyatı içinden Hz. Muhammed'e(s.a.v) ait olanlarla olmayanları birbirinden ayırmak oldukça zordur. Ayrıca bunu gerçekleştirme yönünde mutabık kalınacak genel geçer bir yöntem tespit etmek de neredeyse imkânsızdır. Bu nedenledir ki, rivayetlerdeki farklılıklar ümmet içindeki ihtilafları besleyen temel faktörlerden biri olmuştur. Elinizdeki kitap, peygamber anlayışının doğru bir şekilde oluşmasına, rivayetlerin geçirdiği serüveni anlamaya ve bu rivayetlerin bizlere ulaşmasına aracılık eden kişi ve kitapları daha iyi tanımamıza katkı sağlayabilecek bir yapıdadır.

Geleneksel Hadis Yorumculuğu

Hz. Muhammed'in on yıllık Medine döneminin önemli bir kısmı bizlere aktanlmıştır. Medine'de, Mekke'ye göre serbest bir ortama kavuşulması ile sahabe sayısının her gün artması bunda etkili olmuştur. Rasülullah'a gösterilen yoğun ilgi neticesinde, yaşamının pek çok kesiti çoğunlukla birden fazla sahabi tarafından rivayet edilmiştir. Rivayet sayısının fazla olması, yaşadıklarının netleştirilmesinde olumlu katkı sağlamıştır. Ancak, içerdikleri farklılıkların uzlaştırılmasında zaman zaman zorluklar yaşanmıştır. Esas zorluk ise, hayli benzerlikler içeren bazı rivayetlerin, aynı olaydan mı yoksa farklı yaşam dilimlerinden mi bahsettiğinin tespitinde söz konusu olmuştur. Hadis yorumculan böylesi rivayetlerle karşılaştıklarında, çoğunlukla rivayetlerin farklı olaylardan söz ettiklerini benimsemişlerdir. Böylece, her bir rivayetin sahih olduğu, ravilerin bunları sağlıklı naklettiği, velhasıl içlerinde geçenlerin ayrı zamanlarda yaşandığı kabul edilmiştir. Elinizdeki çalışma, Buhâri'de geçen benzer içerikli rivayetlere İbn Hacer başta olmak üzere hadis yorumculannın nasıl yaklaştıklarını ele almaktadır. Bunu yaparken, onların ayn olaylardan bahsediyor kabul ettikleri rivayetlerin çoğunun içerdikleri farklılıklara rağmen aynı şeyden bahsettiklerini göstermeye çalışmaktadır. Böylece, son derece önemli bir problemi gündeme taşımakta ve hadis kitaplannda geçen yüzlerce hadisin bir araya getirilmek suretiyle metinlerin yeniden inşa edilmesi zaruretini ön plana çıkarmaktadır.

Buharinin Ebu Hanifeye ve Hanefilere Bakış

İmam Buhârî'nin Sahîh'i, en güvenilir hadis kitabı olarak görülmesi yanında hadisçilerin kabullerini yansıtması nedeniyle ümmet arasında haklı bir şöhrete ulaşmıştır. Bunun yanında o, ehl-i hadisin farklı ekollere yönelik değerlendirmelerini aktarmasıyla da dikkat çekmiştir. Ebû Hanîfe ile Hanefilere bakışı ise bu bağlamda önemli bir yer tutar ve her dönemin tartışma konusudur. Elinizdeki çalışma, bu mevzuyu bilimsel bir bakış açısıyla ülkemiz okuruna sunmaktadır.

Bir Eğitimci Olarak Hz Muhammed

Merak ve öğrenme duygusu insanlık tarihi kadar eski bir kavramdır. Her insan doğar doğmaz bilmeye, öğrenmeye başlar ve çok azı öğrendiklerini öğretme melekesi kazanır. Bu eser, bilginin her şeyi kuşattığı bu çağda değişen ve gelişen eğitim metotlarına öncülük edecek ipuçları sunmaktadır. Ayrıca muazzam hayatıyla tüm insanlığa örnek olan Peygamber Efendimiz’in öğretimde kullandığı farklı ve etkili yöntemleri sade bir üslupla anlatmaktadır. Otuz yılı aşkın bir çalışmanın ürünü olan bu müstesna eser cehaletin düşmanı olan her yaştan okuyucunun başucu kitabı olmayı hak etmektedir.

İslam Alimlerinin Gözüyle Zamanın Kıymeti

Sahip olduğumuz en büyük nimetlerden biri olmasına rağmen, en kolay harcadığımız nimet hiç şüphesiz ki zamandır. Elinizdeki eser, kum saati misali her gün eksilmeye yüz tutan hayatımızı en iyi şekilde verimli kılmanın yolunu aydınlatan bir meşale gibidir. Bunu yaparken de hayatlarını en güzel şekilde değerlendirmiş ve bizlere yüklü bir miras bırakmış İslam âlimlerinin hayatlarından ve sözlerinden bir demet sunmaktadır. Mazimizdeki güzellikleri ortaya koyan bu çalışma, vakitlerini dolu dolu geçirme hususunda herkesi teşvik etmektedir. Eserin sahibinin yetmişten fazla çalışmasının bulunması ve çağımızın en önde gelen hadisçilerinden biri olması kitabın kıymetini daha da artırmaktadır.